Czego się dowiesz?
Kolana koślawe to wada postawy, w której dochodzi do zaburzenia osi kończyny dolnej i nieprawidłowego ustawienia kości udowej względem kości piszczelowej. W praktyce nogi układają się tak, że kolana zbliżają się do siebie, a ustawienie stawów odbiega od prawidłowej biomechaniki.
Typowe objawy kolan koślawych to ustawienie nóg w literę „X”, zbliżenie kolan i oddalenie kostek przyśrodkowych o co najmniej 4,5 cm. Mogą pojawiać się także podudzia odchylone na zewnątrz oraz sztywność lub ból w okolicy kolan.
Kolana koślawe mogą wynikać z szybkiego wzrostu, wad stóp, urazów, niedoboru witaminy D, przeciążeń, nieprawidłowego napięcia mięśniowego oraz nadwagi. U dorosłych często jest to wada utrwalona z dzieciństwa albo skutek przeciążeń związanych z pracą, sportem lub zwiększoną masą ciała.
Nieleczone kolana koślawe mogą prowadzić do przeciążeń kolan, bioder, stawów skokowych i kręgosłupa oraz zaburzać całą postawę ciała. Z czasem zwiększają też ryzyko płaskostopia, zmian zwyrodnieniowych, stanów zapalnych, bólu i ograniczenia ruchomości stawów.
Co znajdziesz w artykule?
Jest to wada postawy, charakteryzująca się deformacją kończyn dolnych. Problemem występującym w tej wadzie jest zaburzenie osi kończyny. Oznacza to, że kość udowa jest ustawiona pod złym kątem względem kości piszczelowej. Jest to dosyć często spotykana wada, głównie wśród dzieci, choć może dotykać również dorosłych.
Kolana koślawe mają wpływ na układ kostno-stawowy i postawę ciała, co może prowadzić do powikłań, które wpłyną na zdrowie i codzienne funkcjonowanie. Zaburzenie osi kończyny może skutkować trwałymi przeciążeniami nie tylko samych kolan, ale również bioder, stawów skokowych a nawet kręgosłupa, szczególnie gdy wada jest asymetryczna – może wtedy przyczyniać się do powstawania skoliozy. Takie ustawienie kolan znacząco wpływa na stawy skokowe oraz predysponuje do wystąpienia płaskostopia. Nierównowaga mięśniowo-więzadłowa oraz zmiany kostne w obrębie kolana prowadzą do przedwcześnie występujących zwyrodnień i stanów zapalnych, których objawem mogą być ból i ograniczenie ruchomości stawu.
Istnieje wiele czynników które mogą wpływać na rozwój kolan koślawych. U dzieci istotne czynniki obejmują:
U dorosłych zazwyczaj obserwuje się wadę utrwaloną z dzieciństwa lub rozwój tej wady w wyniku wykonywania specyficznej pracy, nadwagi lub przeciążeń wynikających z uprawiania sportu np. narciarstwa czy łyżwiarstwa.
Nie zawsze widząc kolana koślawe należy się martwić, u dzieci do 5/7 roku życia taki objaw może być zupełnie normalny. Dziecięcy układ mięśniowo-więzadłowy nie jest do końca wykształcony, więc jeśli wada nie przekracza 10/15*, a odstęp pomiędzy kostkami nie jest większy niż 4,5 cm to nie ma powodów do obaw, warto jednak regularnie kontrolować rozwój dziecka pod okiem fizjoterapeuty dziecięcego, który oceni postępowanie wady oraz wdroży leczenie, jeśli będzie potrzebne.
Podstawą trafnej diagnozy jest szczegółowy wywiad oraz rzetelne przeprowadzenie badań. Podczas wywiadu fizjoterapeuta zapyta między innymi o obecne objawy, urazy oraz czy w rodzinie występują podobne choroby. Kolejnym krokiem jest badanie, które obejmuje ocenę wzrokową pacjenta, pomiary długości kończyn, odległości między kostkami przyśrodkowymi, pomiary goniometrem oraz inne niezbędne do diagnozy testy kliniczne.
Postępowanie będzie znacząco się różniło w zależności od stopnia deformacji, wieku pacjenta oraz źródła wady, dlatego kluczowe jest indywidualne podejście do pacjenta oraz rzetelne badanie. Podstawą leczenia jest fizjoterapia, która obejmuje kinezyterapię, czyli leczenie ruchem: indywidualnie dobrane ćwiczenia wzmacniające mięśnie osłabione i rozluźniające mięśnie zbytnio napięte oraz zmniejszenie występującej nadwagi. Gdy poza kolanami koślawymi występuje również płaskostopie lub inna wada wymagająca korekcji może okazać się niezbędne dobranie odpowiednich wkładek ortopedycznych. Fizjoterapeuta może również przeprowadzić terapię manualną oraz zaaplikować kinezjologytaping.
Jeśli zauważysz u siebie lub u swojego dziecka jakiekolwiek objawy kolan koślawych, nie wahaj się skontaktować z nami!
Co nowego we wrześniu 2026?
Poza podstawową diagnostyką i fizjoterapią warto znać też nowsze informacje o planowaniu i leczeniu operacyjnym kolan koślawych.
Kolana koślawe u małych dzieci mogą stanowić etap prawidłowego rozwoju, ale nie powinny narastać ani utrzymywać się wyraźnie po wieku wskazanym w ocenie rozwojowej. Niepokój powinny budzić ból, wyraźna asymetria, częste potykanie się, pogarszanie ustawienia nóg lub duży odstęp między kostkami. Szybszej konsultacji wymaga też sytuacja po urazie albo przy współistnieniu innych wad stóp i chodu.
Kolana koślawe oznaczają ustawienie nóg w kształcie litery „X”, natomiast kolana szpotawe dają obraz zbliżony do litery „O”. W koślawości kolana zbliżają się do siebie, a kostki pozostają bardziej oddalone, podczas gdy w szpotawości jest odwrotnie. Obie wady zmieniają oś kończyny i mogą prowadzić do przeciążeń, ale obciążają stawy w innym układzie biomechanicznym.
Ćwiczenia są podstawą leczenia zachowawczego, ale ich skuteczność zależy od wieku, przyczyny i stopnia deformacji. Najlepsze efekty uzyskuje się wtedy, gdy program obejmuje nie tylko wzmacnianie i rozluźnianie wybranych grup mięśni, lecz także korekcję wad towarzyszących, kontrolę masy ciała i pracę nad wzorcem chodu. W utrwalonych lub dużych deformacjach samo ćwiczenie może nie wystarczyć.
Decyzja o leczeniu operacyjnym opiera się na dokładnej ocenie osi kończyny i miejscu, w którym powstaje deformacja. Poza badaniem klinicznym wykorzystuje się pomiary kątowe oraz planowanie korekcji, które pozwala ustalić, czy problem dotyczy kości udowej, piszczeli czy kilku poziomów jednocześnie. Taka analiza pomaga dobrać właściwy typ zabiegu i ograniczyć ryzyko niedokładnej korekcji.
Wkładki ortopedyczne nie są rozwiązaniem uniwersalnym i stosuje się je głównie wtedy, gdy współistnieją wady stóp wpływające na ustawienie całej kończyny. Mogą poprawić rozkład obciążeń i wesprzeć terapię, ale nie zastępują indywidualnie dobranych ćwiczeń ani pełnej diagnostyki. Dobór wkładek powinien wynikać z badania, a nie z samej obserwacji kształtu nóg.