Czego się dowiesz?
Szpotawość kolan to wada osi kończyn dolnych, w której nogi układają się w kształt litery „O”. Oznacza to nieprawidłowe ustawienie kości udowej względem piszczeli, a przy złączonych stopach kolana nie stykają się ze sobą.
Szpotawość kolan może objawiać się brakiem styku kolan przy złączonych stopach, rotacją kończyn do wewnątrz, przeprostem kolan i bólem po dłuższym staniu lub chodzeniu u dorosłych. Do częstych przyczyn należą krzywica związana z niedoborem witaminy D, nadwaga, wady stóp, nieprawidłowy zrost po złamaniach oraz choroba Blounta.
Diagnoza szpotawości kolan zaczyna się od wywiadu i badania ustawienia kończyn w statyce oraz ruchu. Specjalista ocenia styl życia, rozwój i zakres ruchu, wykonuje pomiary, testy funkcjonalne, a w razie potrzeby zaleca zdjęcie rentgenowskie lub badania krwi.
Leczenie szpotawości kolan zależy od wieku pacjenta, stopnia deformacji i jej przyczyny, dlatego plan terapii ustala się indywidualnie. Stosuje się fizjoterapię, masaż, terapię manualną, kinesiologytaping i zaopatrzenie ortopedyczne, a w bardziej zaawansowanych przypadkach także hemiepifizjodezę, metodę 8-plate, osteotomię korekcyjną lub endoprotezoplastykę.
Co znajdziesz w artykule?
Szpotawość kolan to schorzenie, które może dotyczyć zarówno dzieci, jak i dorosłych, mając wpływ nie tylko na ich wygląd, ale także na codzienne funkcjonowanie. W dzisiejszym poście przyjrzymy się bliżej temu problemowi rozpoczynając od definicji i objawów, aż po metody leczenia.
Kolana szpotawe to wada kończyn dolnych. Występuje głównie wśród dzieci, choć może się również rozwijać u dorosłych. Charakteryzuje się symetrycznym, nieprawidłowym ustawieniem kości udowej względem kości piszczelowej. U zdrowej osoby są one ustawione w jednej linii, a u osób cierpiących na kolana szpotawe ustawione są one pod katem, w kształt litery „O”.
Warto pamiętać, że szpotawość kolan u noworodków jest zupełnie normalna i nie należy się nią martwić, jeśli nie osiąga ona zbyt dużych wartości. Taki fizjologiczny stan może utrzymywać się nawet do 2 roku życia dziecka. Po tym okresie kolana mogą prezentować odwrotną sytuację – kolana koślawe, o których pisaliśmy w poprzednim poście. Naturalnie kończyny dolne powinny osiągać prawidłowy wygląd około 7 roku życia. Jeśli po tym czasie kolana dziecka nadal nie osiągną prawidłowej osi kluczowe jest skonsultować się z fizjoterapeutą w celu oceny postawy dziecka oraz dobrania ewentualnego leczenia.
Nieleczona i utrwalona wada w wieku dorosłym może objawiać się bólami i przeciążeniami zarówno stawów kolanowych jak i stawów biodrowych oraz stawów skokowych. Obecność tej deformacji predysponuje do wczesnego wystąpienia zmian zwyrodnieniowych, uszkodzenia łąkotek oraz wad stóp. Z powodu zaburzonej osi kończyny zwiększone jest ryzyko urazów mięśni oraz więzadeł.
Diagnoza szpotawości kolan zaczyna się od dokładnego wywiadu, obejmującego historię rodzinną pacjenta, fizjoterapeuci analizują także styl życia, pytając o dietę, aktywność fizyczną i historię rozwoju. Po zebraniu dokładnego wywiadu przechodzą do badania, które może obejmować ocenę wzrokową pacjenta w statyce i w ruchu, pomiar kończyn dolnych oraz specjalistyczne testy funkcjonalne które pomagają ocenić zakres ruchu i stabilność stawu kolanowego. Fizjoterapeuta może zalecić również zdjęcie rentgenowskie oraz badania krwi w celu wykluczenia innych czynników, takich jak krzywica.
Leczenie kolan szpotawych: Przebieg leczenia zależy od stopnia deformacji, wieku pacjenta oraz wielu innych czynników, dlatego kluczowa jest dokładna diagnoza, aby móc ustalić indywidualny plan terapii. Fizjoterapia w kolanach szpotawych może obejmować kinezyterapię (indywidualnie dobrany plan treningowy wzmacniający mięśnie osłabione), masaż (skierowany na rozluźnienie tkanek przykurczonych i nadmiernie napiętych), terapię manualną, kinesiologytaping lub dobranie odpowiedniego zaopatrzenia ortopedycznego.
Co nowego w wrześniu 2026?
Poza podstawowym leczeniem zachowawczym warto znać także nowsze i bardziej zaawansowane metody korekcji osi kończyny.
Szpotawość kolan oznacza ustawienie kończyn w kształcie litery „O”, natomiast koślawość daje układ przypominający literę „X”. W praktyce różnica dotyczy kierunku odchylenia osi kończyn i tego, które części stawu kolanowego są bardziej przeciążane. To rozróżnienie ma znaczenie diagnostyczne, ponieważ wpływa na dobór ćwiczeń, zaopatrzenia ortopedycznego i dalszego leczenia.
Szpotawość kolan u małego dziecka bywa fizjologiczna, ale po około 7. roku życia oś kończyn powinna się wyrównać. Niepokój budzi utrzymywanie się deformacji po tym wieku, jej wyraźne nasilanie się, asymetria między nogami lub współwystępowanie bólu i zaburzeń chodu. W takich sytuacjach zwykle potrzebna jest ocena specjalisty i sprawdzenie, czy nie występuje przyczyna wymagająca leczenia.
Decyzja o leczeniu operacyjnym opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym oraz ocenie osi kończyny w badaniach obrazowych. Znaczenie ma stopień deformacji, wiek pacjenta, zakończenie wzrostu, obecność bólu i ograniczenia funkcji. Uzupełniająco bierze się pod uwagę przyczynę wady oraz to, czy leczenie zachowawcze przyniosło poprawę.
Fizjoterapia może poprawiać funkcję, zmniejszać przeciążenia i wspierać kontrolę ustawienia kończyn, ale nie zawsze jest w stanie całkowicie skorygować utrwaloną deformację kostną. Skuteczność zależy od wieku, przyczyny wady i stopnia odchylenia osi. U dzieci z trwającym wzrostem możliwości wpływu na rozwój są zwykle większe niż u dorosłych.
Nieleczona szpotawość kolan może prowadzić do przewlekłych przeciążeń i przyspieszonego zużycia struktur stawu. Z czasem rośnie ryzyko bólu kolan, bioder i stawów skokowych, uszkodzeń łąkotek oraz wcześniejszych zmian zwyrodnieniowych. Zaburzona oś kończyny może też pogarszać chód i zwiększać podatność na urazy mięśniowo-więzadłowe.